U četvrtak, 14. maja 2026. godine, na Gradskom groblju Sutina u Mostaru klanjana je dženaza-namaz Šemsudinu Zlatku Serdareviću, mostarskom novinaru, publicisti i hroničaru grada na Neretvi, koji je preminuo u 79. godini života.
Od Serdarevića su se oprostili članovi porodice, prijatelji, kolege novinari te brojni građani Mostara.
Dženazu-namaz predvodio je bivši mostarski muftija Seid-ef. Smajkić.
Serdarević je cijeli svoj život posvetio očuvanju identiteta, kulture i kolektivnog pamćenja Mostara.
Kroz višedecenijski novinarski i publicistički rad ostavio je dubok i prepoznatljiv trag, bilježeći priče o ljudima, mahalama, umjetnicima i događajima koji se obilježili historiju grada, prenosi Muftijstvo-mostarsko.
U njegovom osvrtu na knjigu Put vjere i odgovornosti autora muftije mostarskog dr. Salem-ef. Dedovića, koja je iz štampe izašla u decembru 2025. godine, napisao je sljedeće:
Snažan intelektualni angažman
Mostarski muftija dr. Salem ef. Dedović, pored svojih redovnih i obaveznih dužnosti kao čelni čovjek Muftijstva mostarskog, koje obuhvata širi prostor Hercegovine, podrazumijevajući duhovnu komponentu, česte posjete brojnim džematima, kontinuiranu koordinaciju s njima, pragmatične organizacione poslove, rekonstrukciju i izgradnju vjerskih objekata islamske provenijencije, maksimalni angažman u okviru manifestacije Dani mevluda i zikra u Blagaju kao i u Multireligijskom vijeću uspijeva veliki dio svog raspoloživog vremena posvetiti intelektualnom angažmanu, odnosno pisanju.
Potpuno je posvećen toj časnoj funkciji, obavlja je znalački i punim srcem.
Time on slijedi uzore poput muftija Mustafe Ejubovića Šejh Juje, Mustafe Sidki ef. Sarajlića, Ali Fehmi ef. Džabića, Mustafe Sidki Karabega, Seida ef. Smajkića i drugih ostavljajući dragocjenu građu koja će poslužiti istraživačima za analizu današnjih uslova djelovanja Mostarskog muftijstva i Medžlisa Islamske zajednice Mostar i naravno o ličnom doprinosu u toj oblasti.
Mostarski muftija dr. Salem ef. Dedović voli i brižno njeguje pisanu riječ svjestan njezine snage i značaja. Sagledavajući njegov cjelokupan dosadašnji opus može se konstatovati da čak postoji jedna vrsta opsesivnosti prema pisanom tragu kao stvaralačkom gestu.
Gonjen dubokom sviješću o značaju pisane riječi, koristeći svoje široko znanje i raskošno iskustvo, muftija Dedović nam otvara prostore spoznaja o kompleksnosti svoje uloge u kreiranju vjerskog života potvrđujući se kao vertikala sposobna da nosi vrlo važnu ulogu u životu Bošnjaka muslimana.
Svojim tekstovima on doprinosi većem stepenu razumijevanja tema o kojima temeljito, stručno i razgovjetno piše, akcentirajući uzroke pojava, posljedice i načine njihovog rješavanja.
Brojne činjenice koje podastire u stručnim radovima, dajući smjernice za njihovo rješavanje, imaju za cilj ukazivanja na potrebu šireg i temeljitijeg angažmana islamskih ustanova, udruženja i svakog pojedinca.
Muftijin pisani trag, ma koliko da je karakterističan po edukacionom karakteru bilo da je riječ o duhovnom ili su u pitanju poslovi organizacionog karaktera, ujedno su poziv na usmjerenje ka dinamičnom pokretu nakon višedecenijske letargičnosti i posmatranja stanja bez intenzivnijeg uključivanja u rješavanje nagomilanih problema kao posljedice odnosa minulih društveno ekonomskih sistema prema imovini i organizaciji Islamske zajednice.
Često nas vraća u prošlost ukazujući na mijene kroz koje su bošnjački narod, islamske ustanove, institucije i ulema prolazili.
Muftija Dedović vjeruje pisanoj riječi, kroz nju emanira ne samo svoj unutrašnji svijet nego i odnos prema aktuelnim događajima, pri čemu emanira ogromnu hrabrost i intelektualnu veličinu.
Na tragu srednjeg umjerenog puta
Da bi stekli što jasniji i upečatljiviji portret mostarskog muftije Salema ef. Dedovića, bez želje za bilo kolikim opsegom glorifikacije, poslužićemo se izjavom koju je dao prilikom promocije njegove kapitalne knjige “Riječ nade: hutbe, govori i intervjui”, na kojoj su između ostalih prisustvovali vladika Dimitrije, fra Iko Skoko i Radivoje Krulj, mostarski paroh, što potvrđuje izuzetno zanimanje ovih visokih dostojanstvenika te njihovo cijenjenje i poštovanje.
Tom prilikom Muftija je iznio svoj kredo i životnu maksimu:
– Kroz hutbe se između ostalog emanira snažan i upečatljiv srednji umjereni put autohtonih evropskih muslimana. U njima se pokazuje naša otvorenost, spremnost na dijalog i suživot.
Jedan od promotora, uvažena prof. dr. Zehra Alispahić, ovu misao je još dodatno osnažila, podrtavajući:
– Ova dijaloška knjiga pulsira životom ovog područja i ispunjava sve standarde koje vjerski lider ovom knjigom postavlja.
Sva ostala obrazlaganja su gotovo nepotrebna pored ovih iskaza jer je suština portreta vrlo eksplicitno i upečatljivo iskazana.
Umjesno je upitati se nakon pregleda bibliografskih jedinica koje je Muftija do sada ostvario, odkud tako snažan zamah u spisateljskoj aktivnosti.
Pored nadarenosti, talenta i prirodne inteligencije mišljenja smo da je u tom cilju veliku ulogu odigralo školovanje.
Studije na, u svijetu čuvanom univerzitetu, Al-Azhar u Kairu, gdje je diplomirao na Odsjeku arapskog jezika i historije arapske književnosti, predstavljaju osnovu za dalje usavršavanje.
Bez sumnje tu je stekao široko znanje i smisao za otvorenost prema svijetu kao zajedničkoj kući.
Dalja životna staza na polju usavršavanja išla je do Sarajeva. Postdiplomski studij na Fakultetu Islamskih nauka gdje brani magistarski rad i konačno na istom fakultetu okončava doktorski studij u naučnom području šerijatskog prava disertacijom “Šerijatskopravne teme u djelu Mustafe Sidki Sarajlića, mostarskog muftije iz prve polovine XIX vijeka predstavljaju krunu formalnog školovanja.
Pisana riječ kao relaksacija duha
Pisati o mostarskom muftiji dr. Salemu ef. Dedoviću predstavlja zadovoljstvo i ekskluzivitet s obzirom na kompleksnost njegovog do sada realizovanog polivalentnog poslanja ističući posebno ostavljene bogate tragove pisane riječi kao veoma dominantnu aktivnost.
Kad je došao na ideju da se pokrenu Godišnjak Medžlisa IZ Mostar i Godišnjak Muftijstva mostarskog, bilo je jasno da progovara njegova svijest o važnosti registrovanja svih aktivnosti ovih ustanova gradeći svojevrsnu zlata vrijednu transparentno ispisanu hroniku.
Time se otvorila još jedna stranica u savremenom pristupu aktivnosti Muftijstva i Medžlisa koja do tada nije bila praktikovana.
Hrleći ka novim neispunjenim prostorima savremenih djelovanja u fokus svog zanimanja u cilju kontinuiranog registrovanja svih događaja vezanih za Dane mevluda i zikra u Blagaju, inicirao je i pokrenuo izdavanje Zbornika radova sa ove najznačajnije vjersko-kulturne manifestacije i dovišta hercegovačkih muslimana.
Time se u dobroj mjeri odmaklo u sferi šire aktivnosti u odnosu na ranije prilično letargično ponašanje u ovom segmentu djelovanja.
Njegovim dolaskom intenziviran je kolektivni rad i taj novi val donio je revolucionarne pomake za zajedničku dobrobit uleme, islamskih službenika i džemata.
Ovim izdanjima potvrđena je intelektualna interpretacija zahtjeva savremenog vremena, koje emanira potrebu za novi pristup u borbi sa novim izazovima.
Paralelno je ostavljao pisane tragove u listovima: “Oslobođenju,” “Preporodu”, sedmičnjaku “Stav”, Novom mualimu, Glasniku Rijaseta IZ u BiH i Zborniku radova Vakufske direkcije sa Okruglog stola posvećenog stanju vakufa u Trebinju.
Svaki taj publicistički prilog predstavljaće osnovu za tematska izdanja nekoliko knjiga kojim će se potvrditi kao vrlo plodan hroničar i historičar, čime se priključio tradiciji nekolicine ranijih mostarskih muftija, koji su pored svojih osnovnih vjerskih dužnosti takođe brižno gajili pisanu riječ.
Sagleda li se cjelokupna i impresivna aktivnost dr.sc. Salema ef. Dedovića umjesno je zapitati se odkud tolika energija i šta je generira.
Odgovor je – znanje, visoka svijest o značaju časne uloge Muftije pred svojim narodom i želja da odgovori na sve izazove vremena, posebno na nepravde.
U razmahu njegove široke aktivnosti navodimo samo neke. To su kontinuirana učešća na simpozijima, okruglim stolovima i tribinama u okviru programa Dani mevluda i zikra na kojima je prezentirao naučne i stručne radove, zatim pisanje recenzija, publistička istoriografska i vjerska aktivnost i niz drugih vezanih za intelektualnu komponentu.
Snagom sintetičkog sagledavanja aktuelnog trenutka muftija Dedović iskazuje veliku hrabrost u odbrani Bošnjaka muslimana na prostoru pripadajućeg muftijstva, stvarajući vizije boljeg položaja i uloge u društvenim tokovima.
Muftija dr. Salem ef. Dedović pokretač izuzetno važnih projekata
Muftija mostarski Mustafa Ejubović Šejh Jujo (1650-1707.) prvi je u Mostaru sačinio bibliografiju svojih djela i radova očito pod uticajem prakse u naučnim krugovima toga doba u Turskoj, gdje se školovao i predavao na tamošnjem univerzitetu.
Muftija dr.sc. Salem ef. Dedović slijedi Šejh Juju i vrlo precizno bilježi svaki svoj objavljeni rad čime zajednici ostavlja temeljite i pregledne podatke o spisateljskoj aktivnosti a ujedno naučnicima obezbjeđuje efikasnije traženje izvora za određene teme kojim se bavi.
Njegovo vrijeme od 26.04.2014. godine, kada je na prijedlog reis-ul-uleme Husein ef. Kavazovića, u Saboru IZ u BiH izabran za muftiju mostarskog, ispunjeno je nizom aktivnosti, posebno u okviru izdavačke djelatnosti.
Potvrdu te konstatacije nalazimo preko prezentovane građe izdanjā organizacionih jedinica Islamske zajednice u Mostaru i Hercegovini; Muftijstva mostarskog, Medžlisa IZ Mostar, Karađoz-begove medrese, Centra za učenje Kur'ana i IC Štamparije Mostar.
Na nedavno priređenoj izložbi (19.03.2025.) predstavljena je impresivna građa: izdate knjige, naučno istraživački radovi, monografske publikacije, zbornici radova, godišnjaci, zbirke pjesama, katalozi, brošure i časopisi objavljeni u periodu 2014-2024.
Bez sumnje sva ova izdanja obogatila su sveukupnu izdavačku produkciju Grada Mostara, dajući ujedno doprinos naučno-istraživačkom radu.
Upravo je taj vremenski segment vezan za Muftijino poslanje na mjestu čelne ličnosti Mostarskog muftijstva.
Dakle muftija Dedović je odigrao kapitalnu ulogu ne samo u iniciranju ovih projekata i obezbjeđivanju kontinuiteta izlaženja, nego je i kao kao član redakcija dao maksimalan prilog njihovom profilisanju i uređivačkoj koncepciji, poštujući doprinos svih angažovanih ličnosti navedenih u impresumima.
Posvećenost miru i nauci
Sagledamo li sadržaj knjige “Muftije mostarske i hercegovačke” nije teško uočiti da je kroz istoriju u Mostaru bilo blistavih ulemanskih imena, visoko obrazovanih sa bogatim tragom spisateljske aktivnosti.
Nakon te starije generacije dolazi do stagnacije na polju organizacije IZ Mostar a time i Muftijstva mostarskog zbog nepovoljnih društvenih prilika.
Ono što je aktuelni muftija mostarski dr. Salem ef. Dedović učinio općenito na planu afirmacije i podizanju svijesti Bošnjaka muslimana Hercegovine, posebno na podizanju svijesti preko pisane riječi, na hutbama, pokretanja bogate izdavačke djelatnosti i nizu drugih aktivnosti svrstaje ga među najplodnije i najprodornije alime.
Navodimo izdanja koje je u relativno kratkom roku dr. Salem ef. Dedović napisao, da bi potvrdili konstataciju o njegovoj čvrstoj i opsesivnoj vezanosti za pisanu riječ, što govori o modernom doživljavanju složene uloge muftije.
Dakle, autor je ovih knjiga:
– Mostarski vakufi od 1931. do 2013. (2019.)
– Riječ nade: hutbe, govori i intervjui (2019.)
– Lakišića harem u centru Mostara: trajanje i otimanje (bosanski i engleski) (2023, 2024.), u koautorstvu sa mr. Ilhamom Pucom i Hasanom Eminovićem.
– Putokazi i krikovi iz Hercegovine (2024.)
– Dovište na Vrelu Bune u Blagaju (koautorsko djelo sa mr. Ilhamom Pucom) (2025.)
Da bi ilustrovali njegovu akcentiranu potrebu za registrovanjem događaja i analizom savremenih, navodimo njegove riječi obojene kritičkim tonom vezano za potrebu većeg angažovanja pojedinaca na pisanju ozbiljnijeg osvrta o produkciji koju je polučila vjersko-kulturna manifestacija Dani mevluda i zikra.
Muftija piše:
“Da li je neko našao za shodno da istraži značaj tema koje su bile tretirane sa aspekta njihovog doprinosa kulturnom, umjetničkom, obrazovno-odgojnom i društveno političkom životu Bošnjaka Hercegovine? A bez učenja o sebi, svojim korjenima i identitetu neće se dostići samopouzdanje.”
Kao zaključak upozorava da bez učenja o sebi, svojim korjenima i identitetu neće se dostići sampouzdanje. Akcentira da se pretpostavke za uspjeh i istrajavanje upravo stiču samopouzdanjem.
Muftija kao budni badac iz makovih rima nastoji skrenuti pažnju na vitalne uzroke problema savremenog Bošnjaka muslimana, koji se mora adaptirati na nove uslove života koje imperativno nameće XXI vijek odnosno savremena civilizacija.
Zauzimanje za moralna stajališta
Analiziramo li knjigu “Putokazi i krikovi iz Hercegovine” (Mostar, 2024.), autora dr.sc. Salema Dedovića, muftije mostarskog, nije teško uočiti jedno važno otkriće.
Iako knjiga bilježi događaje u periodu 2019-2024. što u stvari predstavlja njegov drugi petogodišnji mandat kao vjerskog autoriteta, pažljivo je iščitavajući možemo zaključiti da ona krije muftijinu životnu maksimu koja podastire sve do tada učinjene aktivnosti i iskustva koje je kao energična i hrabra ličnost stekao.
Svu energiju je usresredio za dobrobit hercegovačkih Bošnjaka muslimana kao odani lider ideji jednakopravnosti, ljudskog dostojanstva i uspostavi miroljubive koegzistencije. Duboko je shvatio neravnopravan položaj našeg naroda i u tom turbulentnom vremenu snagom svoje intelektualne darovitosti nastojao je preko javnog oglašavanja, putem štampe, hutbi sa džamijskog minbera, izdatih knjiga, učešćem na simpozijima i okruglim stolovima, posebno javnim istupima snažno uticati na promjenu odnosa prema Islamskoj zajednici.
Često je bio usamljen bez podrške ali je istrajavao ne gubeći nadu će se krug istomišljenika početi formirati i vremenom širiti.
Među svojom sabraćom u Medžlisu IZ Mostar imao je punu podršku i razumijevanje, ali građani koji su svojim kapacitetom trebali pružiti podršku su zatajili. Trebalo je probuditi svijest uspavane inteligencije i akademske zajednice.
Upornost se isplatila i sve je više sljedbenika njegovih ideja. Još uvijek nedovoljno ali je značajno. Mak Dizdar je napisao izvrsnu misao: “Malo znamo al je znano”.
Njegova pomirljivost i pružanje ruku za dijalog ponajbolje se manifestira u izjavi za Mevlanu: “Izgradnjom Mevlane sačuvala bi se supstanca vakufa ali ujedno bi to postao most za spas multietničkog Mostara. Kao što je bio tokom viševjekovnog postojanja.”
Mevlana kao duboka inspiracija osnažena je u muftijinoj izjavi: “Okosnica bošnjačko-muslimanskog filantropskog duha su vakufi jer brinu o opštim potrebama zajednice.” Često korištena riječ dostojanstvo upućuje na zaključak da je muftija osjetio potrebu za buntom u cilju njegove zaštite kao jednoj od osnovnih ljudskih karakteristika, koja je napadnuta putem raznih devijacija i grubim atacima vlasti.
Šemsudin Serdarević
Hroničar Mostara
Salem Dedović, Put vjere i odgovornosti, Muftijstvo mostarsko, Mostar, 2025, str. 306-309.
(24sata.info)